راهنمای کاربردی
راهنمای تبدیل تاریخ و پرسش‌های متداول
تبدیل تاریخ میان تقویم شمسی و میلادی چند ثانیه طول می‌کشد، اما اشتباه کردن در آن هم آسان است. در این راهنما می‌خوانید تبدیل تاریخ چگونه انجام می‌شود، اشتباه‌های رایج کدام‌اند و با تاریخ اسناد واقعی چه باید کرد.
تبدیل تاریخ چگونه انجام می‌شود؟
تقویم‌ها نام‌های متفاوتی برای روزهای یکسان‌اند. مبدل تاریخ، تاریخ را به یک «شمارهٔ روز» ساده تبدیل می‌کند و سپس همان روز را در تقویم دیگر نام‌گذاری می‌کند. اخترشناسان دقیقاً از چنین شمارشی استفاده می‌کنند که شمارهٔ روز ژولینی نام دارد؛ برای نمونه، روز شمارهٔ ۲٬۴۶۱٬۳۴۶ در تقویم شمسی ۱۰ آبان ۱۴۰۵ و در تقویم میلادی اول نوامبر ۲۰۲۶ نامیده می‌شود.
تبدیل تاریخ میلادی به شمارهٔ روز ساده است، چون قاعده‌ای ثابت دارد. دشواری تقویم شمسی در دانستن روز آغاز هر سال، یعنی تشخیص سال‌های کبیسه است. ShamsiDate از الگوی کبیسهٔ نجومی بورکوفسکی استفاده می‌کند و آن را روز به روز با پیاده‌سازی‌های مستقل می‌آزماید. بخوانید: سال کبیسهٔ شمسی چگونه تعیین می‌شود؟
تاریخ را طوری بنویسید که اشتباه خوانده نشود
- سال را اول بنویسید. تاریخ شمسی را به شکل ۱۴۰۵/۰۸/۱۰ و تاریخ میلادی را در قالب ISO، یعنی 2026-11-01، بنویسید. تاریخی مثل 01/11/2026 در بیشتر کشورها اول نوامبر است و در آمریکا ۱۱ ژانویه.
- تقویم را مشخص کنید. نوشتن «شمسی» یا «میلادی» هر ابهامی را از بین می‌برد. در متن انگلیسی از «SH» یا «Shamsi» استفاده کنید: 10 Aban 1405 SH.
- هر جا لازم است نام ماه را بنویسید. «۱۰ آبان ۱۴۰۵» و «۱ نوامبر ۲۰۲۶» در کپی، ترجمه و تنظیمات مختلف دستگاه‌ها تغییر نمی‌کنند.
- ارقام فارسی مشکلی ندارند؛ ۱۴۰۵/۰۸/۱۰ و 1405/08/10 یک تاریخ‌اند. اما برخی فرم‌های اینترنتی فقط ارقام لاتین را می‌پذیرند و منوی کپی مبدل هر دو را در اختیارتان می‌گذارد.
اشتباه‌های رایج
تبدیل تاریخ در زندگی واقعی
تاریخ تولد
همیشه تاریخ کامل را تبدیل کنید، نه فقط سال را. اگر هم تولدتان را با تاریخ شمسی جشن می‌گیرید، بدانید که معادل میلادی آن ممکن است از سالی به سال دیگر یک روز جابه‌جا شود. تولد ۱۰ آبان در سال ۲۰۲۴ برابر ۳۱ اکتبر بود، اما در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ برابر اول نوامبر است؛ چون روز کبیسهٔ دو تقویم در نقطه‌های متفاوتی از سال قرار دارد.
یک تاریخ تولد را امتحان کنید: ۱۵ بهمن ۱۳۶۰اسناد ایرانی
شناسنامه، کارت ملی، مدارک تحصیلی، سند ازدواج و سند ملک تاریخ شمسی دارند. هنگام ترجمه یا پر کردن فرم، تاریخ شمسی را دقیقاً همان‌طور که در سند آمده بنویسید، آن را روز به روز تبدیل کنید و تاریخ اصلی را کنار تاریخ تبدیل‌شده نگه دارید؛ مثلاً: «۱۰ آبان ۱۴۰۵ (1 November 2026)». گزینهٔ «هر دو تاریخ» در منوی کپی دقیقاً همین را می‌سازد.
مهاجرت و درخواست‌های بین‌المللی
درخواست ویزا، اقامت و تابعیت معمولاً تاریخ میلادی می‌خواهد و یک تاریخ ممکن است در فرم‌های زیادی تکرار شود. یکسان بودن تاریخ‌ها از همه چیز مهم‌تر است: هر تاریخ را یک‌بار تبدیل کنید، روز هفته را وارسی کنید و همان نتیجه را همه‌جا به کار ببرید. اگر ترجمهٔ رسمی سندی ایرانی از پیش تاریخ میلادی دارد، آن را با تبدیل خودتان مقایسه کنید و در صورت اختلاف، پیش از ارسال مدارک از مترجم بخواهید آن را بررسی کند.
مدارک تحصیلی
کارنامه‌ها و مدارک تحصیلی ایرانی تاریخ شمسی دارند و سال تحصیلی از مهر (اواخر سپتامبر) آغاز می‌شود. برای تبدیل تاریخ فارغ‌التحصیلی یا ثبت‌نام، روز دقیق نوشته‌شده در مدرک را تبدیل کنید، نه ماه تقریبی را؛ هر ماه شمسی در دو ماه میلادی قرار می‌گیرد.
پژوهش تاریخی
برای رویدادهای پیش از ۱۳۰۴، نخست مشخص کنید منبع از چه تقویمی استفاده کرده است. تبدیل تاریخ‌های پیش از آن «پیشینی» است و تاریخ‌های میلادی پیش از پذیرش تقویم گریگوری در یک کشور ممکن است در اصل به تقویم ژولینی ثبت شده باشند. ShamsiDate بازهٔ ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ شمسی (۱۸۲۱ تا ۲۱۲۲ میلادی) را پشتیبانی می‌کند.
پرسش‌های متداول
تبدیل تاریخ در ShamsiDate دقیق است؟
بله، در بازهٔ پشتیبانی‌شده. مجموعهٔ آزمون‌های ما همهٔ روزهای ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ شمسی (۱۸۲۱ تا ۲۱۲۲ میلادی) را با دو پیاده‌سازی مستقل — کتابخانهٔ پرکاربرد jalaali-js و تقویم فارسی ICU که در مرورگرها تعبیه شده — مقایسه می‌کند و تاریخ همهٔ نوروزها را با محاسبهٔ نجومی مستقل لحظهٔ اعتدال وارسی می‌کند. همه با هم سازگارند.
چه بازه‌ای از تاریخ‌ها قابل تبدیل است؟
از ۱ فروردین ۱۲۰۰ تا ۲۹ اسفند ۱۵۰۰ شمسی؛ یعنی از ۲۱ مارس ۱۸۲۱ تا ۲۰ مارس ۲۱۲۲ میلادی. بیرون از این بازه، مبدل به‌جای حدس زدن به شما اطلاع می‌دهد.
چرا سایت دیگری نتیجه را یک روز متفاوت نشان می‌دهد؟
معمولاً به این دلیل که از قاعدهٔ ساده‌شده‌ای برای کبیسه استفاده می‌کند. چرخهٔ ۲۸۲۰ سالهٔ پیشنهادی احمد بیرشک که هنوز در برخی نرم‌افزارها به کار می‌رود، در چند سال با تقویم رسمی ایران ناسازگار است: سال ۱۴۰۴ را به‌جای ۱۴۰۳ کبیسه می‌داند و تاریخ‌های اطراف نوروز ۱۴۰۴ را یک روز اشتباه نشان می‌دهد. قاعدهٔ سادهٔ «هر چهار سال یک‌بار» هم هر جا فاصلهٔ پنج‌ساله پیش بیاید خطا می‌کند. اشکال‌های نرم‌افزاری مربوط به منطقهٔ زمانی هم می‌توانند نتیجه را یک روز جابه‌جا کنند.
می‌توانم تاریخ هجری قمری را تبدیل کنم؟
فعلاً خیر. تقویم قمری رسمی ایران به رؤیت هلال ماه بستگی دارد و تاریخ‌هایش را نمی‌توان با همان اطمینان از پیش محاسبه کرد. ترجیح می‌دهیم تبدیلی را که از درستی‌اش مطمئن نیستیم ارائه نکنیم.
تاریخ شمسی را چطور به انگلیسی بنویسم؟
سال را اول بنویسید و تقویم را مشخص کنید — 1405/08/10 SH — یا نام ماه را به کار ببرید: 10 Aban 1405. اگر خواننده به معادل میلادی نیاز دارد، آن را داخل پرانتز بیاورید: 10 Aban 1405 (1 November 2026).
SH، AP و HS یعنی چه؟
این‌ها کوته‌نوشت‌های انگلیسی تقویم هجری شمسی‌اند: SH برای Solar Hijri (هجری خورشیدی)، AP برای Anno Persico (سال پارسی) و HS برای Hijri Shamsi. هر سه به یک تقویم اشاره دارند.
مبدل بدون اینترنت هم کار می‌کند؟
بله. پس از نخستین بازدید، مبدل بدون اتصال به اینترنت هم کار می‌کند، چون همهٔ محاسبه‌ها در مرورگر خود شما انجام می‌شود.
منابع
- Kazimierz M. Borkowski, “The Persian calendar for 3000 years”, Earth, Moon and Planets 74 (1996): 223–230. doi:10.1007/BF00055188
- استاندارد ISO 8601 (سازمان بین‌المللی استانداردسازی). iso.org
- M. Heydari-Malayeri, “A concise review of the Iranian calendar” (2004). arXiv:astro-ph/0409620
تاریخی برای تبدیل دارید؟
شمسی یا میلادی بنویسید؛ نتیجه فوراً و کاملاً در مرورگر شما نمایش داده می‌شود.