سال نو
نوروز و آغاز سال نو
نوروز، نخستین روز بهار و نخستین روز سال شمسی است. بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در جهان آن را جشن می‌گیرند و تاریخش را نه یک قاعدهٔ قراردادی، که خورشید تعیین می‌کند.
نوروز بعدی چه روزی است؟
نوروز همان ۱ فروردین، نخستین روز سال شمسی است و در تقویم میلادی به ۲۰ یا ۲۱ مارس می‌افتد. تاریخ نوروز در سال‌های آینده را با همان موتور محاسبه‌ای که در مبدل تاریخ به کار رفته، در جدول زیر می‌بینید:
| سال شمسی | نوروز (۱ فروردین) | روز هفته |
|---|---|---|
| ۱۴۰۵ | ۲۱ مارس ۲۰۲۶ | شنبه |
| ۱۴۰۶ | ۲۱ مارس ۲۰۲۷ | یکشنبه |
| ۱۴۰۷ | ۲۰ مارس ۲۰۲۸ | دوشنبه |
| ۱۴۰۸ | ۲۰ مارس ۲۰۲۹ | سه‌شنبه |
| ۱۴۰۹ | ۲۱ مارس ۲۰۳۰ | پنجشنبه |
| ۱۴۱۰ | ۲۱ مارس ۲۰۳۱ | جمعه |
| ۱۴۱۱ | ۲۰ مارس ۲۰۳۲ | شنبه |
| ۱۴۱۲ | ۲۰ مارس ۲۰۳۳ | یکشنبه |
| ۱۴۱۳ | ۲۱ مارس ۲۰۳۴ | سه‌شنبه |
| ۱۴۱۴ | ۲۱ مارس ۲۰۳۵ | چهارشنبه |
| ۱۴۱۵ | ۲۰ مارس ۲۰۳۶ | پنجشنبه |
| ۱۴۱۶ | ۲۰ مارس ۲۰۳۷ | جمعه |
لحظه‌ای که سال تحویل می‌شود
نوروز در لحظه‌ای دقیق آغاز می‌شود: اعتدال بهاری؛ هنگامی که خورشید در مسیر سالانهٔ ظاهری‌اش به سوی شمال، از استوای آسمان می‌گذرد. در این حوالی طول شب و روز در سراسر جهان تقریباً برابر است و بهار در نیم‌کرهٔ شمالی آغاز می‌شود.
این لحظه را تحویل سال می‌نامیم. زمان آن از پیش محاسبه و تا ثانیه اعلام می‌شود و خانواده‌ها، چه هنگام صبحانه باشد و چه نیمه‌شب، دور سفرهٔ هفت‌سین منتظرش می‌مانند.
- ۱ فروردین · نوروز اعتدال بهاری
- ۱ تیر انقلاب تابستانی
- ۱ مهر اعتدال پاییزی
- شب یلدا ← ۱ دی انقلاب زمستانی
همین چهار لحظهٔ نجومی، کل سال شمسی را شکل می‌دهند: انقلاب تابستانی با آغاز تیر، اعتدال پاییزی با آغاز مهر و انقلاب زمستانی با شب یلدا، درست پیش از ۱ دی، هم‌زمان است.
چرا تاریخ میلادی نوروز جابه‌جا می‌شود؟
سال خورشیدی حدود ۳۶۵ روز و ۵ ساعت و ۴۹ دقیقه است. پس اعتدال بهاری هر سال نزدیک به شش ساعت دیرتر از سال قبل رخ می‌دهد، تا این‌که روز کبیسهٔ میلادی تقویم را ۲۴ ساعت به عقب برمی‌گرداند. برای همین لحظهٔ اعتدال به وقت جهانی در چرخه‌ای چهارساله میان حدود ۱۹ تا ۲۱ مارس جابه‌جا می‌شود.
تقویم شمسی یک قاعدهٔ دیگر هم دارد: اگر اعتدال پیش از ظهر به وقت ایران رخ دهد، همان روز نوروز است و اگر پس از ظهر باشد، روز بعد. سه سال اخیر هر دو حالت را نشان می‌دهند:
-
پیش از ظهر ← نوروز همان روز است: ۲۰ مارس
-
پس از ظهر ← نوروز روز بعد است: ۲۱ مارس
-
پس از ظهر ← نوروز روز بعد است: ۲۱ مارس
با کنار هم گذاشتن این دو قاعده، نوروز در سراسر این قرن به ۲۰ یا ۲۱ مارس می‌افتد. در نیمهٔ نخست قرن بیستم — پس از ۱۹۰۰ که در تقویم میلادی کبیسه نبود — نوروز گاهی به ۲۲ مارس هم می‌رسید؛ بر پایهٔ قاعدهٔ تقویم، آخرین بار در سال ۱۹۵۹.
جشنی کهن‌تر از تقویم
نوروز قرن‌ها پیش از تقویم امروزی وجود داشته است. آیین‌هایش از منطقه‌ای به منطقهٔ دیگر و از خانواده‌ای به خانوادهٔ دیگر فرق می‌کند، اما برخی از آن‌ها در ایران همه‌گیرند:
- چهارشنبه‌سوری — شب آخرین چهارشنبهٔ سال، آتش کوچکی روشن می‌کنند و از رویش می‌پرند.
- سفرهٔ هفت‌سین — سفره‌ای با هفت چیز که نامشان با «س» آغاز می‌شود، مانند سبزه، سمنو، سنجد، سیر، سیب، سماق و سرکه، و اغلب در کنار آینه، شمع، تخم‌مرغ رنگی و ماهی قرمز.
- دید و بازدید — دیدار با خانواده و دوستان که معمولاً از بزرگ‌ترها آغاز می‌شود.
- سیزده‌بدر — روز سیزدهم فروردین را در طبیعت می‌گذرانند و سبزهٔ هفت‌سین را به آب روان می‌سپارند.
در ایران چهار روز نخست فروردین و نیز ۱۲ و ۱۳ فروردین تعطیل رسمی است.
نوروز در جهان
نوروز در ایران، افغانستان، آسیای میانه، قفقاز و بسیاری جاهای دیگر و نیز در میان ایرانیان و دیگر مردمان نوروزی در سراسر جهان جشن گرفته می‌شود. یونسکو نخستین بار در سال ۲۰۰۹ نوروز را در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشری ثبت کرد؛ این ثبت در ۲۰۱۶ به دوازده کشور و در ۲۰۲۴ با پیوستن مغولستان به سیزده کشور گسترش یافت. مجمع عمومی سازمان ملل نیز در سال ۲۰۱۰ روز ۲۱ مارس را روز جهانی نوروز نامید.
نوروز شما در تقویم دیگر
می‌خواهید بدانید نوروزی در گذشته یا آینده با چه روزی در تقویم میلادی برابر است، یا تاریخ تولد شما به شمسی چه روزی است؟ آن را در مبدل تاریخ بنویسید. برای آشنایی بیشتر، تقویم هجری شمسی به زبان ساده را بخوانید.
منابع
- مجمع عمومی سازمان ملل، قطعنامهٔ ۶۴/۲۵۳، «روز جهانی نوروز» (۲۰۱۰). digitallibrary.un.org
- یونسکو، تصمیم 11.COM 10.B.1 (۲۰۱۶)، ثبت چندملیتی نوروز. ich.unesco.org
- رصدخانهٔ نیروی دریایی ایالات متحده، دادهٔ فصل‌های زمین. aa.usno.navy.mil
- «لحظهٔ تحویل سال ۱۴۰۳ اعلام شد»، دنیای اقتصاد (به نقل از مرکز تقویم مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران). donya-e-eqtesad.com
- M. Heydari-Malayeri, “A concise review of the Iranian calendar” (2004). arXiv:astro-ph/0409620
تاریخی برای تبدیل دارید؟
شمسی یا میلادی بنویسید؛ نتیجه فوراً و کاملاً در مرورگر شما نمایش داده می‌شود.